Ustalanie wartości zobowiązań długoterminowych wymaga uwzględnienia nie tylko dzisiejszych kosztów, niemniej jednak również modyfikacji, które mogą nastąpić w kolejnych latach. Problem ten występuje między innymi w przedsiębiorstwach zatrudniających pracowników objętych dodatkowymi świadczeniami, oraz w instytucjach zarządzających ryzykiem finansowym. W tak zaistniałych okolicznościach stosuje się metody aktuarialne, które łączą dane historyczne z założeniami dotyczącymi przyszłości.
Biuro aktuarialne może opracowywać analizy służące do ustalenia wartości zobowiązań, oceny ich zmienności lub przygotowania danych do sprawozdawczości. Zakres prac uzależniony jest od rodzaju badanego problemu. Przeciwnie analizuje się świadczenia, których wysokość wynika z regulaminu pracowniczego, a całkiem inaczej zobowiązania uzależnione od liczby przyszłych zdarzeń losowych. W obu przypadkach ważne jest określenie celu obliczeń, daty, na którą ustalana jest wartość, oraz zasad, według których zostaną przeprowadzone kalkulacje.
W sytuacji świadczeń pracowniczych szczególne znaczenie ma sposób ustalania przyszłych uprawnień. Sama liczba zatrudnionych osób nie wystarcza do określenia wartości zobowiązania. Potrzebne są również informacje o wieku, stażu pracy, wynagrodzeniach i warunkach przyznawania poszczególnych świadczeń. Przykładowo zmiana regulaminu dotyczącego nagród jubileuszowych może wpłynąć na przyszłe koszty, wręcz jeżeli już liczba pracowników pozostanie bez przekształceń. W obliczeniach uwzględnia się też założenia dotyczące wzrostu płac, przewidywanego momentu wypłaty a także stopy dyskontowej. Wycena aktuarialna polega na oszacowaniu wartości przyszłych świadczeń z uwzględnieniem prawdopodobieństwa ich wypłaty i wartości pieniądza w czasie. Nie znaczy to ustalenia dokładnej kwoty, która zostanie wypłacona w przyszłości. Jest to szacunek oparty na określonych danych i założeniach, dlatego jego wynik może przekształcać się wraz z sytuacją ekonomiczną oraz zmianami dotyczącymi zatrudnienia. Przy porównywaniu kalkulacji z różnorakich lat trzeba sprawdzić, czy zmieniły się dane wejściowe, parametry modelu, czy same zasady przyznawania świadczeń.
W praktyce istotnym etapem jest sprawdzenie jakości informacji przekazanych do analizy. Dane kadrowe mogą zawierać niezgodności, a dokumenty opisujące zasady świadczeń nie za każdym razem są wystarczająco precyzyjne. Zdarza się, że powinno się wyjaśnić sposób liczenia stażu pracy, ustalić, które składniki wynagrodzenia powinno się uwzględnić, lub zweryfikować listę osób uprawnionych do określonego świadczenia. Każda z tych kwestii może posiadać wpływ na finalny wynik. Jeżeli nie można pozyskać brakujących informacji, niezbędne jest postanowienie, czy da się przeprowadzić obliczenia przy zastosowaniu dodatkowych założeń i jak ograniczenia te powinno się opisać. Nie powinno się traktować wszystkich danych jako równie wiarygodnych bez wcześniejszego sprawdzenia ich źródła. Na prawdę ważna jest też sposobność odtworzenia przyjętego sposobu postępowania. Dokumentacja kalkulacji powinna wskazywać wykorzystane dane, metodę, ważne parametry oraz przyczyny wprowadzonych przekształceń. Ma to znaczenie podczas sprawdzeniu sprawozdania finansowego, oraz wówczas, gdy inna osoba konstatuje wynik po dłuższym czasie.
Metody aktuarialne wykorzystuje się także w analizie ubezpieczeń, kształtowaniu rezerw i szacowaniu kosztów związanych z ryzykiem. W tych obszarach podstawą obliczeń mogą być dane o częstości szkód, wysokości pensji, czasie realizacji roszczeń oraz zmianach obserwowanych w kolejnych okresach. Wybór metody uzależniony jest od dostępności danych i charakteru analizowanego zjawiska. O ile liczba obserwacji jest niewielka, wyniki mogą być bardziej podatne na pojedyncze nietypowe zdarzenia. Z kolei dane obejmujące długi okres nie za każdym razem oddają obowiązujące warunki, zwłaszcza gdy zmieniły się przepisy, ceny albo sposób funkcjonowania rynku. Z tego względu należy oceniać, czy historyczne informacje nadal stanowią właściwą bazę prognoz. Ważne jest również analizowanie kilku możliwych wariantów, gdy niewielka zmiana parametrów może w dużym stopniu wpłynąć na oszacowaną wartość. Zestawienie takich wariantów pokazuje, które założenia mają największe znaczenie i gdzie występuje największa niepewność. Wyniki analizy powinno się odczytywać z uwzględnieniem tych ograniczeń, a przy kolejnych aktualizacjach sprawdzać, czy wcześniejsze przewidywania odpowiadają rzeczywistemu przebiegowi zdarzeń.
Zobacz więcej: wycena aktuarialna.